Để hình thành được một phẩm chất, một thói quen bền vững ở trẻ, đòi hỏi người lớn phải tác động ở cả ba mặt: nhận thức, tình cảm, hành vi

Ngồi trong nhà ấm nên bố cô bé muốn cởi bớt áo khoác của bé ra. Ông hỏi: “Eve, con có muốn cha cởi áo khoác cho con không?”. Cô bé nhanh nhảu trả lời: “Dạ, vui lòng giúp con ạ!”. Dịch ra dài dòng nhưng trong tiếng Anh thì đơn giản là: Yes, please! Tôi ngạc nhiên trước phản ứng rất ngoan ngoãn, lịch sự của bé thì mẹ bé kể thêm: Hai từ đầu tiên mà Eve biết nói và nói nhiều nhất từ 12 tháng tuổi chính là ‘Yes, please’ dù không phải do họ cố ý dạy mà có thể bởi Eve nghe cha mẹ và những người xung quanh nói hai từ ấy quá thường xuyên.

Quan sát nhiều hơn về trẻ con lẫn người lớn ở đây, tôi phát hiện những từ ‘cửa miệng’, bật ra gần như một phản xạ không điều kiện của họ chính là ‘cảm ơn’ (thank you), ‘xin lỗi’ (sorry), ‘cảm phiền/ xin lỗi’ (excuse me), ‘vui lòng/ làm ơn’ (please) và ‘không có chi’ (you are welcome!). Tôi cũng nhận ra môi trường sống thân thiện, văn minh, lịch sự của họ có được là nhờ một phần không nhỏ của 5 từ/cụm từ kỳ diệu trên (magic words).

Một người muốn mở lời nói với ai điều gì thì thường bắt đầu bằng ‘cảm phiền/ xin lỗi’ (excuse me), bước ngang qua mặt người khác cũng ‘cảm phiền/ xin lỗi’ (excuse me hoặc sorry), lỡ đụng nhẹ người khác là vội vàng ‘tôi xin lỗi, tôi xin lỗi’ rối rít (I’m sorry, I’m sorry), người nào đó kể cả nhỏ tuổi hơn giúp mình dù việc rất đơn giản cũng nói ‘cảm ơn’ (thank you) chân thành, khi nhận lời ‘cảm ơn’ từ người khác thì mỉm cười phản hồi ‘Không có chi’ (You are welcome!).

Những từ này khiến ai đó đang muốn nhăn mặt khó chịu cũng kịp dừng lại mà thư giãn nét mặt, ai muốn lớn tiếng than phiền, trách mắng cũng kịp hạ giọng để trò chuyện một cách tôn trọng nhất người đối diện. Thật kỳ diệu! Những đứa trẻ đã được dạy về ý nghĩa và sức mạnh của từng từ/ cụm từ ấy’.

- Cảm phiền/ xin lỗi (Excuse me): thể hiện sự nhã nhặn, cho phép chúng ta thu hút sự chú ý của người khác khi họ đang bận rộn nói chuyện hoặc làm điều gì đó hoặc khiến người khác tránh sang một bên nhường lối đi cho mình, xin lỗi vì một lỗi lầm hay nhầm lẫn hoặc mình muốn dừng cuộc nói chuyện với ai….

- Vui lòng/ làm ơn (please): thể hiện sự lịch sự khi đề nghị người khác làm gì cho mình và cũng khiến họ sẵn lòng giúp mình làm điều mình muốn. Chẳng hạn: Làm ơn lấy giúp con ly nước.

- Cảm ơn (thank you): thể hiện lòng biết ơn khi người khác giúp đỡ mình dù chỉ là một việc rất nhỏ và cũng khiến họ mong muốn làm nhiều điều khác hơn cho mình trong tương lai. Ví dụ: người khác nhặt dùm trẻ trái bóng, trẻ cũng nên nói lời cảm ơn chân thành

- Không có chi (You are wellcome): Đây là cách phản hồi tốt nhất mỗi khi người khác nói lời cảm ơn chúng ta về những điều chúng ta đã làm cho họ. Câu này không có nghĩa là điều chúng ta làm không có ý nghĩa gì mà đơn giản là chúng ta trân trọng lòng biết ơn của họ và cũng khuyến khích họ duy trì thói quen nói lời cảm ơn.

- Xin lỗi (I’m sorry): chính là câu nói nhiều sức mạnh nhất, thể hiện sự hối lỗi khi lỡ làm điều gì đó sai trái hoặc tổn thương người khác, giúp hoá giải mâu thuẫn, hàn gắn vết thương lòng mình gây ra cho người khác, gìn giữ mối quan hệ…

Tôi chứng kiến rất nhiều ông bố, bà mẹ ở đây cố gắng dạy con mình những từ trên kèm theo thái độ phù hợp khi nói chúng trong từng tình huống của đời sống hàng ngày, nếu đứa trẻ không nói thì họ lặp lại yêu cầu một cách kiên nhẫn. Có lần, tôi phát sốt ruột thay khi thấy anh hàng xóm kiên quyết bắt đứa con 3 tuổi phải nhặt món đồ chơi mà cô bé vùng vằng vứt xuống đất và nói “con xin lỗi” (I’m sorry) với anh. Cô bé bướng bỉnh không chịu, anh thì nhắc đi nhắc lại yêu cầu của mình bằng giọng nhẹ nhàng cho tới nghiêm khắc (nhưng không quát tháo) suốt 1 tiếng đồng hồ.

Để hình thành được một phẩm chất, một thói quen bền vững ở trẻ, đòi hỏi người lớn phải tác động ở cả ba mặt: nhận thức, tình cảm, hành vi. Ba mặt này có thể tác động theo thứ tự khác nhau. Trẻ bắt đầu học nói từ khoảng 1 tuổi nhưng chủ yếu là bắt chước người lớn một cách máy móc mà chưa hiểu rõ ý nghĩa của từ ngữ. Chính vì vậy, các nhà tâm lý giáo dục khuyên người lớn dạy trẻ có thể bắt đầu từ hành vi. Ví dụ, từ lúc trẻ 7, 8 tháng tuổi, nhiều phụ huynh Việt Nam đã dạy con gật đầu và kêu ‘ạ, ạ’ dù trẻ chưa hề hiểu đó là biểu hiện sự lễ phép hoặc phụ huynh lại dạy con phải vòng tay chào người khác, nhận đồ bằng hai tay, vẫy tay tạm biệt….trẻ cần làm theo mà không cần nhận thức đầy đủ ý nghĩa của các hành vi.

Sau mỗi lần trẻ thực hiện hành vi tốt, phụ huynh có thể khen ngợi, bày tỏ sự hài lòng để tạo tình cảm tích cực cho trẻ, khiến trẻ có mong muốn tái lập lại những hành vi ấy. Khi trẻ lớn dần lên, lúc đó, phụ huynh có thể tác động vào mặt cuối cùng – mặt nhận thức bằng cách giúp trẻ hiểu các hành vi đó có ý nghĩa gì, tại sao phải làm như vậy.

Việc dạy trẻ những từ kỳ diệu cũng có thể áp dụng theo quy trình trên, chẳng hạn yêu cầu trẻ nói ‘xin lỗi’ khi làm sai, ‘cảm ơn’ khi nhận sự giúp đỡ, ‘làm ơn/ vui lòng’ khi đề nghị….nhưng có lẽ hiệu quả nhất chính là phụ huynh làm mẫu cho trẻ qua việc sử dụng những từ ấy mỗi ngày.

Nguồn: Vnexpress.net

The post Người Anh dạy con phép lịch sự như thế nào? appeared first on Sức khỏe tôi yêu.

Ngôn ngữ là điều kỳ diệu của văn minh nhân loại, công cụ của trí thông minh, công cụ giao tiếp, công cụ để lưu kiến thức từ đời này sang đời khác. Nghiên cứu sự thay đổi về ngôn ngữ sẽ thấy cả tiến trình phát triển của loài người vì khi có thêm bất cứ một cái gì được phát minh, được tìm ra, điều đầu tiên người ta làm là đặt tên cho thứ đó.

Ngôn ngữ thể hiện trình độ văn hóa. Khi nghe một người nói, bạn cũng có thể hình dung phần nào về con người đó, từ giọng nói, cách nói, cách chọn từ, ngôn ngữ cơ thể, kỹ năng giao tiếp…

Bố mẹ và mọi thành viên trong gia đình là những người thầy ngôn ngữ đầu tiên của trẻ. Sử dụng ngôn ngữ tiêu cực, chúng ta sẽ làm ảnh hưởng đến trình độ văn hóa, sự phát triển nhân cách, tâm lý và thái độ sống của bé ngay từ khi mới ra đời. Để giúp con, bố mẹ hãy thử áp dụng những thay đổi nhỏ dưới đây xem sao:

1. Đừng dùng ngôn từ thô tục.

Đừng bao giờ dạy con bằng những từ ngữ thô tục

Nên nói với trẻ “Đi vệ sinh”, chứ đừng bao giờ nói “Đi ỉa, đi đái đi” bô bô trước mặt người khác. Trẻ đánh bủm cũng không nên nhận xét bàn tán…

2. Đừng “Vâng, dạ, ạ” khi nói chuyện với trẻ.

Nhiều ông bà, bố mẹ làm thế vì muốn trẻ bắt chước để cũng gọi dạ bảo vâng. Vấn đề không phải ở chỗ trẻ nói được các từ đó. Cái bé cần học là biết nói những từ đó với người lớn tuổi hơn mình. Nếu bạn muốn con sử dụng những từ đó thì hãy cư xử như thế với bố mẹ mình, với những người nhiều tuổi hơn mình xung quanh để bé hiểu. Người lớn dạ vâng với em bé là làm mẫu sai trật tự xã hội và sai cách dùng tiếng Việt.

3. Đừng bắt trẻ ạ đi rồi mới cho cái này cái kia.

Ạ thể hiện sự tôn trọng chứ không phải là hành động có điều kiện. Trẻ yêu tất cả mọi người xung quanh vô điều kiện mà khi muốn cái gì thì phải ạ mới được cho. Chẳng phải chúng ta đang dạy trẻ mọi thứ đều có điều kiện hay sao? Thế là đến một lúc khi bạn không đồng ý cho trẻ cái gì, bé quay lại bảo “Con không yêu mẹ nữa đâu đấy nhé. Mẹ phải cho con ăn kẹo con mới yêu mẹ”.

4. Đừng dùng những cụm từ tiêu cực.

Ví như đối phó với trẻ, ăn vạ, quấy, lười học, chậm như sên… mà hãy luôn chọn từ ngữ tích cực khi nói chuyện với con, nói về con. Trẻ không phải là kẻ thù để phải đối phó. Trẻ không ăn vạ mà là đang thể hiện chính kiến của mình. Trẻ không lười học mà vì học theo cách không phù hợp thì trẻ làm sao thích được.

5. Đừng bàn luận hay nhận xét trẻ.

“Con bé nhà em lười ăn khổ lắm”; “Thằng nhà em yếu lắm hơi tí là lăn ra ốm”; “Nó nghịch như giặc không ai trông được đâu”; hay phổ biến nhất là các bé bị nhận xét hư. Cứ không theo ý người lớn là thành hư chứ không ai hiểu trẻ chỉ đang thử thách các biên giới xung quanh mình xem có đúng là cần phải thế hay không… Bạn có muốn bị ai miêu tả như thế không? Kể cả bạn có như thế bạn cũng không thích ai nhận xét như vậy hay mang bạn ra bình luận với người khác. Thế nhưng chúng ta làm vậy với con mình. Những đứa trẻ không có khả năng tự bảo vệ.

6. Đừng đặt mình lên vị trí cao hơn trẻ.

Các thầy cô giáo không bao giờ nói dạy học, mà chỉ nói “Cô hướng dẫn con trước rồi con sẽ tự làm nhé”; “Lại đây, cô chỉ cho con xem cái này thú vị lắm”; “Cô sẽ giúp con một tay nhé?”…, vì quá trình học sẽ là do trẻ tự làm chứ không phải do cô dạy trẻ mới biết học. Chỉ là từ khác nhau nhưng thể hiện sự tôn trọng của các cô với trẻ.

7. Đừng dùng câu hỏi hay câu phủ định.

Ví dụ, thay vì “Sao lại đổ nước ra sàn như thế?” thành “Nước này là để uống con à”; “Không được nhảy nhót trên giường của mẹ” thành “Giường là nơi để nằm ngủ”; “Có ngừng ném đồ chơi ngay lại không?” thành “Lego là để xếp hình. Con muốn ném thì đi ném bóng rổ”; “Sao cứ gào toáng lên thế?” thành “Nói to là mất lịch sự đấy con ạ”…

8. Đừng suy nghĩ tiêu cực.

Hãy dạy con những điều tốt đẹp nhất trong cuộc sống

Em bé bê cốc sữa từ bếp ra bàn để uống bị đổ ra ngoài, mẹ hãy nói “May thật, may mà con chỉ làm đổ một tí thôi nhỉ. Đổ nhiều thì chẳng còn gì để uống”. Bé vẽ ra ngoài hình tô màu, có thể bảo: “Chỉ hơi ra ngoài tí thôi. Bao giờ tay con khéo hơn thì tất cả các nét sẽ nằm gọn trong hình vẽ”. Bé bị ngã, mẹ hỏi: “Có gãy cái gì không con? Không à? May quá, gãy cái gì thì đã phải đi bệnh viện bó bột rồi. Xước một tí về chỉ cần bôi thuốc sát trùng là tự khỏi luôn”…

Cách nói như vậy thứ nhất là để bé học cách luôn bình tĩnh xử lý vấn đề; thứ hai là chuyện đã xảy ra rồi, nhìn một cách tiêu cực chỉ làm mọi thứ tồi tệ hơn. Chẳng phải khi luôn suy nghĩ như vậy cuộc sống tươi đẹp hơn biết bao?

9. Đừng ra lệnh.

“Không được đánh bạn. Bố nói con có nghe không?” thành “Mọi người đều phải tôn trọng nhau. Đánh người là vi phạm pháp luật”. “Con chào các cô các bạn đi rồi về. Người lớn nói thì phải nghe chứ” thành “Khi về bao giờ mình cũng chào tạm biệt mọi người con à”… Khi nói thế, bạn muốn truyền thông điệp trật tự xã hội là thế, cách cư xử quy định theo văn hóa Việt Nam là thế. Ai cũng làm thế dù là người lớn hay trẻ con. Chứ không phải là con bị người lớn bắt làm theo ý mình. Sau này bé cũng biết cách cư xử khi tham gia vào các cộng đồng, biết tôn trọng mọi người chứ không áp đặt những người ít tuổi hơn mình.

Cứ như thế, suốt những năm còn bé, sử dụng ngôn ngữ tích cực với bé là cách bố mẹ thể hiện sự tôn trọng con, giúp bé hình thành thái độ sống tích cực ngay từ nhỏ, giúp bé học cách tôn trọng mọi người. Cùng lúc, bố mẹ đã giúp trang bị các kỹ năng là lợi thế cho bé suốt cả cuộc đời sau này trong cuộc sống riêng cũng như khi tham gia vào xã hội.

 Nguồn: Vnexpress.net

The post Dạy con nên người bằng cách dùng ngôn ngữ tích cực appeared first on Sức khỏe tôi yêu.